Για τις συντάξεις χηρείας το βασικό ισχύον πλαίσιο είναι το άρθρο 12 του Ν 4387/2016, όπως ισχύει, ενώ για τον γενικό υπολογισμό των κύριων συντάξεων το βασικό σχήμα είναι ότι η σύνταξη αποτελείται από εθνική και ανταποδοτική σύνταξη, με την ανταποδοτική να υπολογίζεται από τις συντάξιμες αποδοχές, τον χρόνο ασφάλισης και τα ποσοστά αναπλήρωσης του ίδιου νόμου . Για το 2026 υπάρχει και νεότερη ειδική ρύθμιση υπέρ των δικαιούχων σύνταξης λόγω θανάτου, η οποία παύει τις περικοπές της παρ. 5 του άρθρου 12 για τις κύριες συντάξεις λόγω θανάτου από τον Σεπτέμβριο 2026 και εφεξής .
Συντάξεις χηρείας: ποιο είναι το βασικό καθεστώς
Η σύνταξη λόγω θανάτου ρυθμίζεται από το «Άρθρο 12. Σύνταξη λόγω θανάτου» του «Ν 4387/2016 Ενιαίο Σύστημα Κοινωνικής Ασφάλειας – Μεταρρύθμιση ασφαλιστικού – συνταξιοδοτικού συστήματος – Ρυθμίσεις φορολογίας εισοδήματος και τυχερών παιγνίων και άλλες διατάξεις» .
Από τα ανακτηθέντα έγγραφα προκύπτει ότι δικαιούχοι μπορεί να είναι:
- ο επιζών σύζυγος,
- τα δικαιοδόχα τέκνα,
- και υπό προϋποθέσεις ο διαζευγμένος σύζυγος .
Για τα τέκνα, μετά την τροποποίηση του άρθρου 12 του Ν 4387/2016 από το «Άρθρο 119. Σύνταξη λόγω θανάτου σε προστατευόμενα δικαιοδόχα τέκνα…» του «Ν 5078/2023 Αναμόρφωση επαγγελματικής ασφάλισης, εξορθολογισμός ασφαλιστικής νομοθεσίας, συνταξιοδοτικές ρυθμίσεις…», δικαιούχα είναι τα άγαμα τέκνα έως το 24ο έτος, ενώ αν είναι άγαμα και ανίκανα για κάθε βιοποριστική εργασία και η ανικανότητα επήλθε πριν από το 24ο έτος, η σύνταξη συνεχίζεται και μετά .
Εξακολουθούν επίσης να έχουν σημασία οι γενικοί όροι του «Άρθρο 12. Γενικοί όροι συνταξιοδότησης επιζώντος συζύγου» του «Ν 3863/2010 Νέο Ασφαλιστικό Σύστημα και συναφείς διατάξεις, ρυθμίσεις στις εργασιακές σχέσεις», ιδίως ως προς τη διάρκεια του γάμου και τις εξαιρέσεις όταν ο θάνατος επήλθε πριν από ορισμένο χρόνο από την τέλεση του γάμου .
Πώς υπολογίζεται η σύνταξη χηρείας
Από τα ανακτηθέντα έγγραφα προκύπτει ότι το ποσό της σύνταξης λόγω θανάτου υπολογίζεται ως ποσοστό επί της σύνταξης του θανόντος, με επιμερισμό μεταξύ συζύγου και τέκνων κατά τους κανόνες του άρθρου 12 του Ν 4387/2016.
Η διοικητική εφαρμογή που αποτυπώνεται στην ΕγκΥπΕργ Φ80000/Δ17/109302/30.12.2021 διευκρινίζει ότι:
- κατά την πρώτη τριετία ο επιζών σύζυγος λαμβάνει το 70% της σύνταξης του θανόντος,
- και μετά την τριετία, με το προϊσχύον καθεστώς της παρ. 5, αν εργάζεται, αυτοαπασχολείται ή λαμβάνει άλλη σύνταξη, η παροχή περιοριζόταν στο 50% του ποσού που ελάμβανε ως σύνταξη χηρείας, δηλαδή πρακτικά στο 35% της σύνταξης του θανόντος .
Όμως, για το σήμερα πρέπει να ληφθεί υπόψη η νεότερη ρύθμιση του «Άρθρο 91. Προστασία δικαιούχων σύνταξης λόγω θανάτου» του «Ν 5322/2026 Προσωπικός Βοηθός, Πρώιμη Παρέμβαση και λοιπές ενεργητικές πολιτικές για άτομα με αναπηρία, ρυθμίσεις στεγαστικής πολιτικής – Ρύθμιση για τις συντάξεις χηρείας και άλλες διατάξεις». Η διάταξη αυτή ορίζει ότι οι περικοπές της παρ. 5 του άρθρου 12 του Ν 4387/2016 παύουν να εφαρμόζονται και ότι οι κύριες συντάξεις λόγω θανάτου εξακολουθούν να καταβάλλονται με τα ποσοστά της παρ. 4 του άρθρου 12 . Η ίδια διάταξη εφαρμόζεται στις συντάξεις που δικαιούνται οι δικαιούχοι από τον Σεπτέμβριο 2026 και εφεξής .
Άρα, με ημερομηνία αναφοράς 25/08/2026:
- μέχρι και τον Αύγουστο 2026 η εγκύκλιος του 2021 αποτυπώνει το καθεστώς της περικοπής μετά την τριετία ,
- από τον Σεπτέμβριο 2026 και μετά εφαρμόζεται η νέα προστατευτική ρύθμιση του Ν 5322/2026 .
Κατώτατα όρια και εθνική σύνταξη στις συντάξεις χηρείας
Το άρθρο 12 του Ν 4387/2016 προβλέπει κατώτατα όρια για τη σύνταξη λόγω θανάτου, συνδεδεμένα με την εθνική σύνταξη και τα έτη ασφάλισης του θανόντος, ενώ για χρόνο ασφάλισης κάτω από 15 έτη αναφέρεται στο κείμενο το ποσό των 360 ευρώ ως ιστορικό κατώτατο όριο .
Η ΕγκΥπΕργ Φ80000/Δ17/109302/30.12.2021 διευκρινίζει ότι τα κατώτατα όρια κυμαίνονται από 360€ έως 384€, ανάλογα με τα έτη ασφάλισης, και ότι επιμερίζονται μεταξύ των δικαιούχων.
Επειδή όμως τα ποσά αυτά συνδέονται με την εθνική σύνταξη και με αναπροσαρμογές, είναι χρονικά ευαίσθητα. Για το 2026 από τα ανακτηθέντα έγγραφα προκύπτει ότι έχει εκδοθεί η «ΚΥΑ 31854/2025 Συντελεστής της παρ. 4 του άρθρου 14 του ν. 4387/2016 για το έτος 2026», η οποία αφορά τον συντελεστή αναπροσαρμογής για το 2026 7. Ωστόσο, στο παρατεθέν απόσπασμα δεν αποτυπώνεται το συγκεκριμένο αριθμητικό αποτέλεσμα της αύξησης ούτε το νέο ακριβές ποσό της εθνικής σύνταξης για το 2026. Επομένως, από τα ανακτηθέντα έγγραφα δεν προκύπτει με βεβαιότητα το ακριβές αριθμητικό κατώτατο ποσό που ισχύει το 2026· προκύπτει μόνο ότι το κατώτατο όριο συνδέεται με την εθνική σύνταξη και αναπροσαρμόζεται σύμφωνα με το άρθρο 14 .
Σημαντική νεότερη ρύθμιση είναι επίσης ότι, όταν το ίδιο πρόσωπο λαμβάνει και σύνταξη εξ ιδίου δικαιώματος και σύνταξη λόγω θανάτου, από τον Ν 5322/2026 προβλέπεται ότι καταβάλλεται μία εθνική σύνταξη εξ ιδίου δικαιώματος και μία εθνική σύνταξη λόγω θανάτου 3. Αυτό διαφοροποιεί το πλαίσιο που περιέγραφε η εγκύκλιος του 2021, η οποία μιλούσε για μία μόνο εθνική σύνταξη ανά δικαιούχο στο πλαίσιο σώρευσης .
Ειδικές περιπτώσεις τέκνων
Για τα δικαιοδόχα τέκνα, το άρθρο 12 του Ν 4387/2016, όπως τροποποιήθηκε από το άρθρο 119 του Ν 5078/2023, προβλέπει:
- 25% της σύνταξης για κάθε παιδί,
- 50% από κάθε σύνταξη για αμφοτεροπλεύρως ορφανό τέκνο,
- και σε ορισμένες βαριές αναπηρίες, υπό σωρευτικές προϋποθέσεις, δυνατότητα λήψης 100% της σύνταξης του θανόντος ή 100% της μεγαλύτερης και 50% της δεύτερης σύνταξης όταν υπάρχει δικαίωμα και από τους δύο γονείς .
Το ίδιο το άρθρο 12 του Ν 4387/2016 προβλέπει επίσης ότι το συνολικό ποσό της κατά μεταβίβαση σύνταξης του επιζώντος συζύγου και των τέκνων δεν μπορεί να υπερβαίνει το ποσό της σύνταξης του θανόντος .